81 lat temu rozpoczęła się ewakuacja więźniów KL Auschwitz-Birkenau. Przez Brzeszcze przeszły tysiące skrajnie wyczerpanych ludzi. Dziś oddano im hołd.
Ostatni apel i początek ewakuacji
17 stycznia 1945 roku, podczas ostatniego wieczornego apelu w kompleksie obozów KL Auschwitz-Birkenau, na placach apelowych zgromadzono 67 012 więźniów i więźniarek. Tego dnia władze SS podjęły decyzję o ewakuacji obozu w obliczu zbliżającego się frontu wschodniego. Rozpoczął się jeden z najbardziej dramatycznych epizodów końca II wojny światowej – więźniarski Marsz Śmierci.
Ewakuacja prowadzona była pieszo, w ekstremalnych warunkach zimowych, przy kilkunastostopniowym mrozie, braku żywności, odpowiedniej odzieży i opieki medycznej. Osłabieni chorobami, głodem i wieloletnim wyniszczeniem więźniowie byli pędzeni przez SS-manów w kierunku Gliwic i Wodzisławia Śląskiego, skąd transportowano ich dalej do obozów koncentracyjnych w głąb III Rzeszy.
Brzeszcze na jednej z głównych tras Marszu Śmierci
W dniach od 17 do 21 stycznia 1945 roku przez Brzeszcze przeszło około 25 tysięcy więźniów. Byli to osadzeni nie tylko z obozu głównego Auschwitz, ale także z pobliskich podobozów, w tym KL Auschwitz-Bor/Budy oraz KL Auschwitz-Jawischowitz.
Kolumny więźniów przechodziły przez miejscowość w ciszy przerywanej strzałami. Każdy, kto nie był w stanie iść dalej, był zabijany na miejscu. Wielu zginęło także z wycieńczenia już na pierwszych kilometrach tej morderczej drogi.
Brzeszcze zapisały się w historii jako jedno z pierwszych miejsc, gdzie ofiary Marszu Śmierci znalazły swój pochówek.
Pierwsza zbiorowa mogiła ofiar ewakuacji
19 stycznia 1945 roku niemiecki burmistrz Brzeszcz wydał polecenie mieszkańcom, by pochowali ciała zmarłych więźniów leżących wzdłuż trasy ewakuacji – od Rajska, przez Brzeszcze, aż po Jawiszowice. Zebrano wówczas 18 ciał kobiet i mężczyzn.
To właśnie w Brzeszczach powstała pierwsza zbiorowa mogiła ofiar ewakuacyjnego Marszu Śmierci. Kolejne miejsce pochówku i upamiętnienia znajduje się w Miedźnej.
Na cmentarzu w Brzeszczach spoczywają m.in.:
- Alfred Kohn
- Balthasar Sauer
- Richard Werner
- Anna Weiss
oraz dziewięciu niezidentyfikowanych więźniów i więźniarek byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady KL Auschwitz.
Uroczystości w 81. rocznicę tragedii
W 81. rocznicę wydarzeń hołd ofiarom oddali przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, reprezentanci instytucji pamięci, organizacji społecznych oraz korpus dyplomatyczny Niemiec, Austrii, Francji, Węgier i Ukrainy. W imieniu mieszkańców Gminy Brzeszcze znicz złożyli m.in. Zastępca Burmistrza Łukasz Kobielusz oraz przedstawiciele Rady Miejskiej.
W uroczystościach uczestniczyli także przedstawiciele administracji wojewódzkiej i samorządowej, IPN, Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży, Centrum Modlitwy i Dialogu, Centrum Historii i Kultury Romów, organizacji przewodnickich oraz lokalnych stowarzyszeń.
Pamięć jako odpowiedzialność
Coroczne upamiętnienie zostało zorganizowane przez Fundację Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau. Podczas uroczystości podkreślano, że pamięć o Marszach Śmierci nie służy jedynie wspominaniu przeszłości, lecz jest moralnym obowiązkiem wobec ofiar i ostrzeżeniem dla współczesnego świata.
Marsze Śmierci przypominają, do czego prowadzi odczłowieczenie, systemowa nienawiść i obojętność wobec zła. W świecie, w którym wciąż dochodzi do wojen i prześladowań, ta pamięć pozostaje bolesną, ale konieczną przestrogą na przyszłość.
Cześć Ich pamięci.
Foto: UG Brzeszcze
Pamięć trwa