Estimated reading time: 5 minut

Podczas badań archeologicznych w Oświęcimiu odkryto unikatowe relikty XVIII-wiecznej drewnianej mykwy. To prawdopodobnie jedyny taki obiekt w Europie. Prawo jednoznacznie nakazuje jego ochronę.

Unikatowa mykwa odkryta w centrum Oświęcimia

W styczniu 2023 roku, podczas badań archeologicznych prowadzonych przy ul. Berka Joselewicza w Oświęcimiu, dokonano odkrycia o wyjątkowym znaczeniu. Archeolodzy natrafili na drewniane relikty XVIII-wiecznej mykwy, czyli żydowskiej łaźni rytualnej. Znalezisko było całkowitym zaskoczeniem – zarówno dla badaczy, jak i dla historyków zajmujących się dziedzictwem żydowskim w Europie.

Wszystko wskazuje na to, że jest to jedyny zachowany w Europie relikt drewnianej mykwy z tego okresu, co nadaje odkryciu rangę absolutnie unikatową w skali kontynentu.

Zabytek chroniony prawem, nie „dobra wola”

Odkryta mykwa ma nie tylko ogromną wartość historyczną i symboliczną, ale przede wszystkim spełnia ustawowe kryteria zabytku. Oznacza to, że jej ochrona nie jest kwestią uznaniową ani decyzją polityczną – jest obowiązkiem wynikającym wprost z prawa

Zgodnie z:

• Konstytucją RP, która nakłada na władze publiczne obowiązek strzeżenia dziedzictwa narodowego,
• ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami,
• ustawą o samorządzie gminnym,

ochrona zabytków oraz opieka nad nimi stanowią zadanie własne gminy. W przypadku Oświęcimia obowiązek ten ma szczególny wymiar – miasto jest miejscem o wyjątkowo złożonej historii, a materialne ślady życia żydowskiego należą dziś do najrzadszych i najcenniejszych.

Projekt ochrony i ekspozycji mykwy

W odpowiedzi na to odkrycie Miasto Oświęcim powierzyło Muzeum Zamek w Oświęcimiu realizację projektu pod nazwą:

„Zachowanie dziedzictwa kultury żydowskiej w Oświęcimiu – zabezpieczenie wraz z ekspozycją historycznej drewnianej mykwy”.

Koncepcję obiektu wystawienniczego opracowało Nizio Design International, a projekt uzyskał akceptację Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Inwestycja jest realizowana etapami, zgodnie z przepisami prawa zamówień publicznych.

Zaniechanie działań ochronnych w takim przypadku mogłoby skutkować nieodwracalną utratą zabytku oraz naruszeniem obowiązujących przepisów prawa.

Obowiązek wobec historii i przyszłych pokoleń

Ochrona drewnianej mykwy z Oświęcimia nie jest opcją – jest konsekwencją prawa oraz odpowiedzialności za wspólne dziedzictwo kulturowe. To cichy, ale niezwykle wymowny świadek historii miasta, którego znaczenie wykracza daleko poza wymiar lokalny.

Zachowanie i udostępnienie tego obiektu przyszłym pokoleniom to nie tylko kwestia pamięci o żydowskich mieszkańcach Oświęcimia, lecz także realizacja konstytucyjnego i ustawowego obowiązku ochrony dziedzictwa kulturowego.

Odnalezione relikty stanowią dziedzictwo, za które odpowiadamy wszyscy. Ich ochrona i właściwe zrozumienie sprzyjają budowaniu szacunku dla przeszłości oraz wrażliwości wobec różnorodności kulturowej współczesnego świata. Szacowany koszt budowy pawilonu wystawowego wyniesie ok. 10 mln zł.

Czym jest mykwa?

Mykwa to jedno z najważniejszych miejsc w żydowskiej tradycji. Nie była zwykłą łaźnią – pełniła funkcję rytualną, umożliwiając duchowe oczyszczenie poprzez zanurzenie w tzw. „żywej wodzie”, czyli pochodzącej z naturalnego źródła.

Budowano ją zawsze blisko rzek lub studni, z zachowaniem szczegółowych zasad religijnych. Choć wydaje się elementem dawnej obyczajowości, rytuał oczyszczenia w mykwie jest praktykowany do dziś w wielu żydowskich wspólnotach na świecie.

W przedwojennym Oświęcimiu – zwanym w jidysz Oszpicin – istniało kilka mykw, lecz większość została zniszczona w czasie wojny. Odkryta konstrukcja jest jednym z nielicznych materialnych śladów życia oświęcimskich Żydów.