Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej i Międzynarodowe Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście zapraszają do udziału w konferencji pt. „Utracone domy”. Konferencja będzie poświęcona wysiedleniom mieszkańców ziemi oświęcimskiej w czasie niemieckiej okupacji. Rozpoczęcie 22 kwietnia (środa) 2026 r. o godz. 10.00. Wstęp bezpłatny.
Pięć lat temu, podczas sesji edukacyjnej, zorganizowanej także wspólnie przez MPMZO i MCEAH, kierownik Centrum Badań Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau dr Piotr Setkiewicz wygłosił wykład o wysiedleniach mieszkańców Oświęcimia i okolicznych miejscowości w latach 1940-1942. Zwrócił w nim m.in. uwagę na to, jakie były skutki demograficzne działań Niemców na ziemi oświęcimskiej w tym czasie.
– Dramatycznie zmieniła się struktura demograficzna Oświęcimia, w którym pozostała jedynie jedna czwarta jego przedwojennych mieszkańców – podkreślił.
W rezultacie wysiedleń i wyburzeń zabudowy mieszkalnej przez niemieckiego okupanta, w większości wsi w pobliżu miasta znacznie zmniejszyła się ilość mieszkańców, lub jak np. Brzezinka praktycznie całkowicie opustoszały.
O przebiegu wysiedleń tak opowiadali świadkowie historii, którch relacje znalazły się w zbiorach Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej.
Marian Górnicki z Oświęcimia bardzo dobrze zapamiętał dzień 6 marca 1941 roku.
– Wiedzieliśmy, że będziemy wysiedleni. To było 6 marca. Zapukał ktoś do drzwi. Ojciec wstał. Trzech Niemców z karabinami. Pytają, czy tu mieszkają państwo Górniccy. Ojciec odpowiedział – tak. Mama jak to usłyszała, to podeszła do nich i zaczęła po niemiecku rozmawiać. Jeden z żołnierzy mówi, to my się chyba pomyliliśmy, bo pani jest Niemką. Nie, jestem Polką. To po nas przyszliście. Nie pozwolili nam nawet dojeść pierwszego dania. Musieliśmy szybko wstać. Ojca zrewidowali. Miał trochę pieniędzy przy sobie, to mu zabrali. Wyprowadzili nas na plac Kościuszki. Tam już stały samochody ciężarowe. Na jeden z nich nas wpakowali i powieźli w kierunku dworca. Zawieźli nas do dawnej fabryki Praga, dzisiaj OMAG. Na hali fabrycznej była naścielona słoma. Pamiętam to, jakby było wczoraj: ludzie rozmawiali: co to będzie, gdzie pójdziemy, co nam zrobią? Przy drzwiach jednych, drugich strażnik z karabinem. Przyszedł wieczór. Ludzie zaczęli śpiewać pieśń: „Słuchaj Jezu jak Cię błaga lud”. Wartownik, który najblżej stał przy drzwiach podszedł do mamy i powiedział po śląsku: powiedzcie im, żeby jeszcze śpiewali, bo pięknie śpiewają. O godzinie 22.00 przyszedł oficer dyżurny i krzyknął: cisza! Jak będziemy słyszeć jakikolwiek szmery, to będziemy karali. O godzinie 6.00 rano podstawili na bocznicę pod halę pociąg osobowy, kilka wagonów. Dwóch niemieckich żołnierzy rodzinami wyczytywało z listy. Jak się pociąg wypełnił, ruszył. Zimno było, jak nie wiem co – opowiadał.
Stanisława Smreczyńska z Brzeszcz po wysiedleniu, aż do oswobodzenia w 1945 roku, wraz z rodziną mieszkała w obcym domu.
– Kazali nam wszystko zostawić i wynieść się. Trzeba było szukać jakiegoś lokum. Mama nie mogła nic znaleźć. W Brzeszczach było już dużo ludzi powysiedlanych z terenów obozowych. Przez krewnych znaleźliśmy mały domek. Zamieszkaliśmy na górze w małym pokoiku – mówiła.
Relacje świadków historii ze zbiorów Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej będzie można obejrzeć także w trakcie konferencji.
MIEJSCE I PROGRAM SPOTKANIA
Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej
Ul. Maksymiliana Kolbego 2A, Oświęcim
22 kwietnia (środa) 2026 r., godz. 10.00
Prof. Ryszard Kaczmarek „Specyfika niemieckiej polityki narodowościowej w tzw. Strefie Wschodniej (Oststreife) Prowincji Górnośląskiej (1939-1945)”
Dr Jacek Lachendro „Wysiedlenia mieszkańców Oświęcimia i sąsiednich miejscowości w związku z utworzeniem KL Auschwitz i tzw. Strefy Interesów obozu”
Andrzej Kacorzyk „Obcy w Twoim domu. Niemcy na ziemi oświęcimskiej na przykładzie „Amtsbezirk Osiek” (1940-1945)”
*****
Wstęp bezpłatny. Liczba miejsc ograniczona.
Termin nadsyłania zgłoszeń mija 21 kwietnia 2026 r.
Zapisy uczestników na wydarzenie poprzez formularz rejestracyjny online na stronie www.auschwitz.org
art. partnerski