W czwartek, 15 października 2026 roku, w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w Warszawie odbyło się 16. posiedzenie Komitetu Międzynarodowego Fundacji Auschwitz-Birkenau. Uczestniczyli w nim przedstawiciele państw wspierających działania Fundacji na rzecz zachowania Miejsca Pamięci Auschwitz w Oświęcimiu. Obradom przewodniczył Marek Zając, przewodniczący Rady Fundacji. Po raz pierwszy w posiedzeniu wzięli udział nowi członkowie Komitetu, reprezentujący Czarnogórę i Macedonię Północną.
Nowe państwa wśród darczyńców
Dyrektor generalny Fundacji Wojciech Soczewica poinformował o rozszerzaniu międzynarodowej koalicji darczyńców. Do grona państw wspierających Fundację dołączyły Chorwacja, Macedonia Północna, Serbia i Słowenia. Swoje dotychczasowe zaangażowanie finansowe zwiększyły Cypr, Hiszpania, Irlandia i Portugalia.
W imieniu premiera Donalda Tuska uczestników powitał Grzegorz Karpiński, zastępca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Nazwał Fundację „unikatowym na skalę światową przykładem solidarności międzynarodowej w sferze ochrony dziedzictwa historycznego”.
Zabezpieczenie ponad 600 dokumentów
Jednym z tematów było zabezpieczenie historycznych dokumentów. W listopadzie 2025 roku w Nadrenii Północnej-Westfalii zaplanowano aukcję ponad 600 dokumentów z obozów koncentracyjnych, gett i innych miejsc niemieckich zbrodni nazistowskich, w tym listów i pocztówek więźniów, głównie z Auschwitz. Aukcję odwołano, ale część materiałów pozostała na rynku prywatnym.
Fundacja, we współpracy z władzami Nadrenii Północnej-Westfalii, niemieckimi instytucjami pamięci i prywatnymi darczyńcami, zaangażowała się w zabezpieczenie ponad 600 dokumentów, aby trafiły do archiwów i muzeów. Jak podkreślił Wojciech Soczewica, była to trudna decyzja, bo wcześniej Fundacja nie wykupywała dokumentów z rynku prywatnego. – Uznaliśmy jednak, że te świadectwa ludzkiego cierpienia i losów konkretnych osób powinny być zachowane i udostępniane w miejscach pamięci, a nie trafiać do prywatnych kolekcji – powiedział.
Część dokumentów przekazano już instytucjom pamięci podczas uroczystości w Düsseldorfie. Kolejne setki mają w najbliższych dniach trafić do polskich instytucji, w tym do Muzeum Auschwitz oraz archiwów z materiałami dotyczącymi m.in. gett w Łodzi i Warszawie oraz obozów KL Stutthof i KL Lublin. Na ten cel Fundacja uruchomiła zbiórkę, dzięki której pozyskano około 140 tys. euro. Soczewica wskazał też na potrzebę dyskusji na szczeblu europejskim o zasadach handlu dokumentami związanymi ze zbrodniami nazistowskimi.
Wystawa sztuki więźniów w dawnej kuchni obozowej
Fundacja angażuje się w przygotowywaną przez Muzeum stałą wystawę sztuki autorstwa więźniów i Ocalałych z Auschwitz. Powstanie ona w historycznym budynku kuchni obozowej na terenie byłego obozu Auschwitz I. Szacowany koszt to około 24 mln dolarów, z czego do tej pory zabezpieczono około 13 mln dolarów. Wśród donatorów jest m.in. Jusidman Family Foundation, a Fundacja kontynuuje kampanię fundraisingową. Soczewica przedstawił też rozwój działań edukacyjnych, w tym platformy „Auschwitz. In Front of Your Eyes”, która umożliwia zwiedzanie Miejsca Pamięci online, na żywo z przewodnikiem.
Finanse i audyt
Dyrektor finansowy Elwir Świętochowski poinformował, że w 2025 roku dochód z inwestycji Kapitału Wieczystego przekroczył 20 mln zł. Fundacja przekazała w tym czasie 23,4 mln zł na realizację Globalnego Planu Konserwacji w Miejscu Pamięci Auschwitz.
Wiceprezes Fundacji Łukasz Rozdeiczer-Kryszkowski przedstawił wyniki niezależnego audytu przeprowadzonego przez KPMG. Audytor nie zgłosił zastrzeżeń do sprawozdania za 2025 rok i potwierdził, że rzetelnie przedstawia ono sytuację finansową Fundacji oraz jest zgodne z przepisami. Podziękował też firmom i instytucjom wspierającym Fundację, m.in. KPMG, Rymarz Zdort Maruta, PZU, BNP Paribas, Orange i Google.
Konserwacja w Birkenau i Auschwitz
O realizacji Globalnego Planu Konserwacji mówili Rafał Pióro, zastępca dyrektora Muzeum Auschwitz, oraz Agnieszka Tanistra-Różanowska, kierująca programem. W 2025 roku zakończono 14 projektów konserwatorskich, a w 2026 roku prowadzonych jest 11.
Kontynuowane są prace zabezpieczające przy ruinach komór gazowych i krematoriów w Birkenau, w tym ochrona zachowanych fragmentów konstrukcji przed naciskiem gruntu i degradacją materiałów. Trwa konserwacja historycznych baraków w sektorze BI. Niedawno zakończono prace w najstarszej łaźni obozowej, która jest już dostępna dla odwiedzających, a wkrótce mają się zakończyć prace w kolejnych dwóch budynkach: baraku mieszkalnym i sanitarnym. Konserwatorzy pracują także przy malowidłach ściennych i napisach w budynkach dawnego obozu oraz przy przedmiotach ze Zbiorów. Dokumentacja obejmuje m.in. fotografię multispektralną, system GIS i modelowanie informacji o budynkach (BIM).
„Wnioski z Auschwitz są dziś potrzebne bardziej”
Marek Zając podkreślił znaczenie autentycznych pozostałości po Auschwitz: – Żyjemy w bardzo trudnych czasach, a wiele spraw zmienia się na gorsze. Dlatego wnioski płynące z Auschwitz i Holokaustu są dziś potrzebne bardziej niż 10 czy 20 lat temu. Dodał, że najważniejszym kapitałem Fundacji są zaufanie i przejrzystość.
Dyrektor Muzeum Auschwitz dr Piotr M. A. Cywiński wskazał na rosnące znaczenie pamięci historycznej w czasach niepewności. W kontekście 80. rocznicy utworzenia Muzeum w 2027 roku przypomniał o odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa pozostawionego przez byłych więźniów. – Żyjemy w czasie, kiedy odchodzą ostatni świadkowie historii. Musimy zrobić wszystko, aby ich przesłanie pozostało żywe – powiedział.
Źródło: informacja Fundacji Auschwitz-Birkenau o 16. posiedzeniu Komitetu Międzynarodowego.